ANIMISM

Expo / Expo's / Musea

- ANIMISM is een langetermijn tentoonstellings- en publicatieproject dat eerst te zien zal zijn in Antwerpen, van 22 januari tot 2 mei 2010, als een samenwerking tussen Extra City Kunsthal Antwerpen en het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA). Een tweede versie zal getoond worden in Kunsthalle Bern, van mei tot juli 2010. De tentoonstelling zal verder ontwikkeld worden door respectievelijk de Generali Foundation in Wenen en het Haus der Kulturen der Welt in Berlijn.

Dit project benadert het concept van animisme, ooit bedacht door 19de eeuwse antropologen in de context van de koloniale ontmoeting, vanuit een hedendaags, kritisch perspectief. Het speelt in op de toenemende interesse in animisme, voortkomend uit een algemene herinterpretatie van de moderniteit, door middel van reflectie over esthetische processen via het medium van een tentoonstelling.

De heersende, moderne betekenis van het concept begrijpt animisme als een premodern sociaal en psychologisch mechanisme waarbij aan de natuur en aan dingen verkeerdelijk een ziel en autonomie worden toegekend. ANIMISM tracht deze incorrecte maar vastgeroeste gemeenplaatsen, die hebben geleid tot een beperkt begrip van animisme als zijnde een vorm van geloof en psychologie, te overschrijden. Het project roept vragen op over de collectieve praktijken van mensen en dingen en over de kwalitatieve relaties die ze voortbrengen. Binnen het onderzoek naar de moderne kosmografie wordt de term ingezet als een spiegel die de onderliggende veronderstellingen, in het bijzonder de manier waarop de moderniteit de grens trok tussen leven en niet-leven, omgekeerd terugkaatst.

Deze scheiding tussen het bezielde en het onbezielde bracht historisch die tweedelingen voort die karakteristiek zijn voor de moderniteit, namelijk de tegenstelling tussen natuur en cultuur, tussen de subjectieve en de objectieve wereld en de voor de kunsten zo typerende relatie tussen fictie en realiteit. Aangezien vandaag deze grenzen op grote sc

MuHKA
www.muhka.be

Over ANIMISM

Een onderzoek naar de flirt van de dode materie met het leven

Animisten geloven dat alles een ziel in zich draagt. In het Westen geloven we dat al lang niet meer: God is lange tijd overal geweest, maar sinds de Middeleeuwen zijn we Hem toch steeds minder in bomen of stoelen gaan zien. De moderne mens gelooft daarentegen in een onbezielde materie, waaruit je door observatie een objectiveerbare waarheid kan puren. Met 'Animism¿ verzamelde het M HKA werken en kunstenaars die onze omgang met die -voor ons- dode dingen analyseert. De expo onderzoekt meer bepaald de grenzen waar die zielloze materie toch weer met het leven flirt.
'Cage for Saimiri boliviensis¿ van Wesley Meuris geeft meteen een goed beeld van waar de expo naartoe wil. Deze kooi voor het Boliviaans doodshoofdaapje kan zo naar de dierentuin worden overgebracht, behalve dan dat er geen aap in zit. Is dit een metafoor voor de obsessie om alles wat anders en potentieel gevaarlijk is, te willen kooien? Of wil dit betekenen dat we zelfs de aap, het dier dat het dichtst bij de mens staat, zelfs die aap willen omvormen tot een levenloos object? Een dier dat we, eens gekooid, willen herleiden tot de afwezigheid?
De video 'Soft materials¿ van Daria Martin toont dansers, in een choreografie met een machine. De dansers zijn verbonden met die machines, en brengen hen zo met hun danspassen tot leven. De grenzen tussen technologie en de mens vervagen. Inderdaad, waar ligt die grens? In een archief-installatie van Agency lezen we een artikel over een bingokaart-ontwerper, die een rechtszaak verloren heeft over auteursrecht. Hij had de cijfercombinaties op zijn kaarten immers laten berekenen door een computer. Waarom maakt een digitale fotograaf dan wel aanspraak op dat auteursrecht?
Blikvanger van de expo is dan weer 'Replace Me¿ van Rosemarie Trockel. Zij kopieerde in grote lijnen 'L¿origine du monde¿, een schandaalschilderij van Gustave Courbet waarop de blik naar een vagina wordt toegezogen. Courbet gooide de 19de eeuwse maatschappij in het gezicht dat ze, net als elke zogenaamde primitieve samenleving, haar eigen muurvaste taboes bezat. Om dat te benadrukken, zet Trockel een harige spin op de plaats van de harige vagina. Daarmee slaat ze een spleet in de mythe van de 'objectiveerbare werkelijkheid¿. Ook onze schijnbaar onbevreesde ratio kent zijn angsten. Een fijne les die het M HKA te bieden heeft.